Revizyon Rehberi

Çocuk ve Gençlik Psikolojisi Dergisi (ÇGPD), revizyon sürecini hakem ve editör görüşleri doğrultusunda çalışmanın bilimsel niteliğinin geliştirilmesine yönelik önemli bir aşama olarak değerlendirmektedir.

Revizyon talep edilen makalelerde yazarların, hakem ve editör görüşlerinin her birine açık, sistematik ve gerekçeli biçimde yanıt vermeleri ve yapılan değişiklikleri makale üzerinde anlaşılır biçimde göstermeleri beklenmektedir.

Her Yoruma Yanıt
Hakem ve editör görüşleri tek tek ele alınmalıdır.

Değişikliklerin Gösterimi
Yapılan düzenlemelerin yeri açıkça belirtilmelidir.

Bilimsel Gerekçe
Uygulanmayan öneriler gerekçelendirilmelidir.

Anonimlik
Çift kör hakemlik korunmalıdır.

1. Revizyon Kararının İncelenmesi

Revizyon kararı alındığında yazarların öncelikle editör mektubunu, hakem raporlarını ve varsa ek editoryal açıklamaları dikkatle incelemeleri önerilir.

Revizyon sürecine başlamadan önce tüm yorumların sınıflandırılması ve makalede yapılması gereken değişikliklerin belirlenmesi yararlı olacaktır.

Revizyon kararı makalenin kabul edildiği anlamına gelmez. Revize edilen çalışma, yapılan değişikliklerin yeterliliğine bağlı olarak yeniden hakem veya editör değerlendirmesine alınabilir.

2. Revizyon İçin Yüklenecek Dosyalar

Revizyon aşamasında aşağıdaki dosyaların sisteme yüklenmesi beklenmektedir:

Revize Edilmiş Anonim Tam Metin
Revizyon Yanıt Mektubu
Gerekli görülmesi halinde güncellenmiş ek dosyalar veya destekleyici belgeler

Editörlük, çalışmanın niteliğine bağlı olarak etik kurul belgesi, raporlama kontrol listesi, veri dosyası veya diğer destekleyici materyallerin güncellenmiş sürümlerini talep edebilir.

3. Revizyon Yanıt Mektubu

Revizyon Yanıt Mektubu, yazarların editör ve hakem görüşlerine nasıl yanıt verdiğini gösteren temel belgedir.

Her değerlendirme için aşağıdaki yapı önerilir:

Hakem/Editör Görüşü:
İlgili yorum açık biçimde aktarılır.

Yazarın Yanıtı:
Yazarın açıklaması veya bilimsel yanıtı sunulur.

Yapılan Değişiklik:
Makalede yapılan değişiklik ve değişikliğin bulunduğu bölüm/sayfa belirtilir.

4. Her Yoruma Ayrı Yanıt Verilmesi

Hakem ve editör yorumlarının hiçbirinin yanıtsız bırakılmaması beklenmektedir. Aynı konuda birden fazla yorum bulunması halinde ortak bir değişiklik yapılabilir; ancak her yorum için ayrı bir yanıt verilmesi tercih edilmelidir.

Yalnızca “düzeltildi”, “katılıyoruz” veya “değiştirildi” gibi kısa ifadeler yeterli değildir. Yapılan işlemin niteliği ve makalede nerede gerçekleştirildiği açıklanmalıdır.

5. Önerinin Uygulanmadığı Durumlar

Yazarların tüm hakem önerilerini koşulsuz biçimde uygulaması zorunlu değildir. Bir önerinin bilimsel, yöntemsel veya kavramsal nedenlerle uygun olmadığı düşünülüyorsa bu durum saygılı ve gerekçeli biçimde açıklanmalıdır.

Bir önerinin uygulanmaması halinde yalnızca “katılmıyoruz” ifadesi yeterli değildir. Bilimsel gerekçe, yöntemsel açıklama veya uygun literatür desteği sunulmalıdır.

6. Revize Edilmiş Makalenin Hazırlanması

Revize edilmiş tam metin, derginin Yazar Rehberi'nde belirtilen biçimsel ve bilimsel kurallara uygun biçimde hazırlanmalıdır.

Makalede yapılan değişiklikler editör ve hakemlerin kolayca izleyebileceği şekilde açık olmalıdır. Editörlük gerekli gördüğünde değişikliklerin renkli metin, vurgulama veya “Değişiklikleri İzle” özelliği ile gösterilmesini talep edebilir.

Ancak nihai yayına hazırlık aşamasında temiz, izleme işaretleri kaldırılmış bir dosya talep edilebilir.

7. Çift Kör Hakemlik ve Anonimlik

Revizyon sürecinde de çift kör hakemlik ilkeleri korunmalıdır.

Revize edilmiş anonim tam metin ve hakemlerle paylaşılacak Revizyon Yanıt Mektubu aşağıdaki bilgileri içermemelidir:

Yazar adları,
Kurum bilgileri,
ORCID numaraları,
E-posta adresleri,
Yazarı veya kurumu doğrudan tanımlayan teşekkür veya açıklamalar.

8. Hakem Görüşleri Arasında Farklılık

Hakemlerin aynı konuya ilişkin farklı veya birbiriyle çelişen önerilerde bulunması mümkündür.

Böyle bir durumda yazarların bir hakemin görüşünü keyfî biçimde seçmesi yerine, görüşler arasındaki farklılığı açıklayarak bilimsel açıdan en uygun çözümü uygulaması ve bunu Revizyon Yanıt Mektubu'nda belirtmesi önerilir.

Gerekli durumlarda editör hangi yaklaşımın izlenmesi gerektiğine ilişkin ek yönlendirme sağlayabilir.

9. Yöntemsel Değişiklikler

Revizyon sırasında araştırmanın yöntemine ilişkin önemli değişiklikler yapılması halinde bunların açık biçimde açıklanması gerekir.

Örneğin;

Yeni analizlerin eklenmesi,
İstatistiksel modelin değiştirilmesi,
Örneklem veya katılımcılara ilişkin açıklamaların güncellenmesi,
Değişkenlerin tanımlanmasının değiştirilmesi,
Ek duyarlılık veya sağlamlık analizleri yapılması

gibi değişiklikler hem Revizyon Yanıt Mektubu'nda hem de ilgili yöntem/bulgular bölümlerinde açıkça belirtilmelidir.

Revizyon sürecinde araştırma tamamlandıktan sonra gerçekleştirilmemiş işlemler yapılmış gibi gösterilemez ve özgün araştırma kayıtları gerçeğe aykırı biçimde değiştirilemez.

10. Yeni Analiz veya Ek Veri Talepleri

Hakemlerin ek analiz veya veri talep etmesi halinde yazarların öncelikle bu talebin araştırma soruları, tasarım ve mevcut veri yapısıyla bilimsel olarak uygun olup olmadığını değerlendirmeleri gerekir.

Uygun bir analiz yapılabiliyorsa sonuçlar şeffaf biçimde raporlanmalıdır. Talep yöntemsel olarak uygun değilse, mevcut verilerle gerçekleştirilemiyorsa veya çalışmanın önceden belirlenmiş kapsamını aşacak nitelikteyse gerekçesi açıklanabilir.

11. Kaynak Önerileri

Hakemlerin önerdiği kaynakların yalnızca bilimsel açıdan ilgili ve makale açısından gerekli olduğu durumlarda eklenmesi beklenir.

Yazarların, hakem tarafından önerilen her kaynağı otomatik olarak ekleme yükümlülüğü yoktur. Önerilen kaynak çalışmayla doğrudan ilişkili değilse veya bilimsel gerekçesi bulunmuyorsa bu durum uygun biçimde açıklanabilir.

12. Etik ve Beyanların Güncellenmesi

Revizyon sırasında makalede yapılan değişikliklerin etik kurul, çıkar çatışması, finansman, veri erişilebilirliği, yazar katkıları veya yapay zekâ kullanımı gibi beyanları etkileyip etkilemediği kontrol edilmelidir.

Yeni bir bilgi ortaya çıkmışsa ilgili beyanlar ve gerektiğinde kapak dosyası güncellenmelidir.

13. Revizyon Süresi

Yazarların revizyonlarını sistemde belirtilen süre içerisinde tamamlamaları beklenir.

Revizyon için ek süreye ihtiyaç duyulması halinde yazarların son tarih geçmeden önce editörlükle iletişime geçmeleri önerilir.

Belirlenen süre içinde herhangi bir açıklama yapılmadan tamamlanmayan revizyonların editoryal olarak kapatılması veya yeni başvuru olarak değerlendirilmesi gündeme gelebilir.

14. İkinci ve Sonraki Revizyon Turları

Makale birden fazla revizyon turuna alınabilir. Sonraki revizyonlarda yazarların önceki yanıtlarını ve gerçekleştirilen değişiklikleri koruyarak yeni editör veya hakem görüşlerine ayrıca yanıt vermeleri beklenir.

Hakemlerin sonraki değerlendirmelerinde esas olarak önceki temel sorunların yeterince giderilip giderilmediğine odaklanması beklenir.

15. Revizyon Sonrası Değerlendirme

Revize edilen çalışma editör tarafından değerlendirilebilir veya gerekli görülmesi halinde aynı ya da yeni hakemlere yeniden gönderilebilir.

Revizyon taleplerinin yerine getirilmiş olması otomatik kabul anlamına gelmez. Nihai karar; makalenin bilimsel niteliği, revizyonların yeterliliği, hakem görüşleri ve editoryal değerlendirme dikkate alınarak verilir.

16. Revizyon Öncesi Son Kontrol

Revize edilmiş dosyalar sisteme yüklenmeden önce yazarların aşağıdaki hususları kontrol etmeleri önerilir:

Tüm hakem ve editör yorumlarına yanıt verildi mi?
Yapılan her değişikliğin yeri açıkça belirtildi mi?
Uygulanmayan öneriler bilimsel olarak gerekçelendirildi mi?
Revize edilmiş metin ile Revizyon Yanıt Mektubu birbiriyle uyumlu mu?
Anonimlik korunuyor mu?
Tablo, şekil ve kaynakça güncellemeleri tamamlandı mı?
Gerekli etik ve diğer beyanlar güncellendi mi?
İstenen ek belgeler sisteme yüklendi mi?

ÇGPD, revizyon sürecini yalnızca teknik bir düzeltme aşaması olarak değil; makalenin bilimsel açıklığını, yöntemsel gücünü ve yayımlanabilirliğini geliştiren yapıcı bir akademik süreç olarak kabul eder.