Ergenlerin Gelecek Beklentilerinin Yordayıcıları Olarak Bilinçli Farkındalık ve Öz-Yeterlik
Anahtar Kelimeler:
Ergenlik dönemi- gelecek beklentileri- öz-yeterlik- bilinçli farkındalıkÖz
Bu araştırmada ergenlerin bilinçli farkındalık ve öz-yeterlik düzeylerinin gelecek beklentilerini yordama düzeyi incelenmiştir. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeline uygun olarak yapılan çalışmaya yaşları 14-17 arası değişen 416 ergen katılmıştır. Katılımcılara Ergen Gelecek Beklentileri Ölçeği, Bilinçli Farkındalık Ölçeği ve Çocuklar İçin Öz-yeterlik Ölçeği uygulanmıştır. Verilerin analizinde; Bağımsız Örneklemler T-Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi ve Çoklu Doğrusal Regresyon kullanılmıştır. Araştırma sonucunda ergenlerin cinsiyete göre gelecek beklentilerinde anlamlı bir farklılık olmadığı bulunmuştur. Sınıf düzeylerine göre; gelecek beklentilerinin evlilik ve aile puanlarında anlamlı düzeyde farklılaşmadığı; iş ve eğitim puanlarının 10. ve 11. sınıftaki ergenlerin lehine, din ve toplum puanlarının 9. sınıftaki ergenlerin lehine ve sağlık ve yaşam puanlarının ise 10. sınıftaki ergenlerin lehine anlamlı düzeyde farklılaştığı bulunmuştur. Çoklu doğrusal regresyon analizleri sonucunda, bilinçli farkındalık ve öz-yeterliğin birlikte iş ve eğitim puanlarındaki toplam varyansın %19’unu, evlilik ve aile puanlarındaki toplam varyansın %8’ini, din ve toplum puanlarındaki toplam varyansın %9’unu ve sağlık ve yaşam puanlarındaki toplam varyansın %16’sını açıkladığı belirlenmiştir. Öz-yeterlik, gelecek beklentilerinin dört alt boyutunu da pozitif yönde ve anlamlı düzeyde yordamıştır. Bilinçli farkındalık ise iş ve eğitim, evlilik ve aile ile sağlık ve yaşam puanlarını pozitif yönde ve anlamlı düzeyde yordarken din ve toplum puanlarına anlamlı bir özgün katkı sunmamıştır.
Referanslar
Anderson, S., & Brown, C. (1997). Self-efficacy as a determinant of career maturity in urban and rural high school seniors. Journal of Career Assessment, 5, 305–315. https://doi.org/10.1177/106907279700500304
Apak, H. (2015). Suriyeli göçmenlerin gelecek beklentileri: Mardin örneği. Birey ve Toplum, 5 (6), 125- 142. https://dergipark.org.tr/en/pub/birtop/article/316348
Atalay, Z., Aydın, U., Bulgan, G., Taylan, R. D. & Özgülük, S. B. (2017). Bilinçli-farkındalık (mindfulness) temelli psiko-eğitim programının öğrencilerin matematik kaygısı, tutumları ve öz yeterlikleri üzerindeki etkisi. TÜBİTAK Projesi, Program Kodu: 1001, Proje No: 115K450, İstanbul.
Aydınlı, S. (2014). Ergenlerin öfke ifade biçimleri, sosyal karşılaştırma düzeyleri, umutsuzluk seviyeleri ve çatışma çözme yaklaşımlarının incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Aygün, M. (2020). Spor lisesi ve düz lise öğrencilerinin kariyer kaygısı ve bilinçli farkındalıklarının incelenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 22 (4), 90-100. https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunibesyo/article/799834
Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84, 191-215. https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191
Bandura, A. (1994). Self-efficacy. In V. S. Ramachaudran (Ed.), Encyclopedia of human behavior (Vol. 4, pp. 71-81). New York: Academic Press. (Reprinted in H. Friedman [Ed.], Encyclopedia of mental health.) San Diego: Academic Press.
Bandura, A. (1997). Self-efficacy. Harvard Mental Health Letter, 13, 4–6.
Baş, N., & Altun, F. (2020). Ortaokul öğrencilerindeki gelecek beklentilerinin açıklanmasında okula bağlılık, okul yaşam kalitesi ve akademik başarının rolü. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24 (1), 197-213. https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunisosbil/article/682903
Başbakanlık, S. A. G. (2010). Türkiye’de Ergen Profili. Ankara: Manas Medya Planlama Reklam Hizmetleri San. Tic. Ltd. Şti.
Bayoğlu, A. S., & Purutçuoğlu, E. (2010). Yetiştirme yurdunda kalan ergenlerin gelecek beklentileri ve sosyal destek algıları, Kriz Dergisi, 18(1), 27-39. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kriz/article/496067
Bilginer, A. (2020). Lise öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığı ile öz yeterlik düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi: Mardin ili örneği. (Yüksek Lisans Tezi). Çağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Brown, K. W. & Ryan, R. M. (2003). The benefits of being present: Mindfulness and its role in psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 84, 822–848. https://doi.org/10.1037/0022-3514.84.4.822
Brown, K. W., West, A. M., Loverich, T. M., & Biegel, G. M. (2011). Assessing adolescent mindfulness: Validation of an adapted Mindful Attention Awareness Scale in adolescent normative and psychiatric populations. Psychological Assessment, 23(4), 1023–1033. https://doi.org/10.1037/a0021338
Coşkun, Y. (2007). Lise öğrencilerinde öğrenilmiş güçlülük ve kontrol odağı algılama düzeyi ilişkisinin incelenmesi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 25 (25), 71-85. https://dergipark.org.tr/en/pub/maruaebd/article/2501
Çalış-Targan, Ş. (2017). Kadın konukevlerinde kalan kadınların sosyal destek sistemleri ve gelecek beklentileri, Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Çelikel, F. Ç., & Erkorkmaz, Ü. (2008). Üniversite öğrencilerinde depresif belirtiler ve umutsuzluk düzeyleri ile ilişkili etmenler. Nöropsikiyatri Arşivi, 45 (4), 122-129.
Deviren, D. (2016). Kırsal alan koşullarında kırsal gençliğin yaşam memnuniyetleri ve gelecek beklentileri: Tokat ili örneği, Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tokat.
Diseth, A., Meland, E., & Breidablik, H. J. (2014). Self-beliefs among students: grade level and gender differences in self-esteem, self-efficacy and implicit theories of intelligence, Learning and Individual Differences, 35, 1-8. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2014.06.003
Erdoğdu, M. (2018). Lise öğrencilerinin okula bağlılık ile genel öz-yeterlik düzeyleri arasındaki ilişki. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1 (32), 205-227. https://dergipark.org.tr/en/pub/sbe/article/468489
Erikson, E. H. (1968). Identity, youth and crisis. W. W. Norton & Company.
Germer, C. K. (2005). Mindfulness: What is it? What does it matter? In C. K. Germer, R. D. Siegel, & P. F. Fulton (Eds.), Mindfulness and Psychotherapy, 3–27. New York.
Greco, L. A., Baer, R. A., & Smith, G. T. (2011). Assessing mindfulness in children and adolescents: development and validation of the Child and Adolescent Mindfulness Measure (CAMM). Psychological Assessment, 23(3), 606-614. https://doi.org/10.1037/a0022819
İkizoğlu, M., Önal-Dölek, B. & Gökçearslan-Çiftçi, E. (2007). Çalışan çocukların sorunları ve geleceğe ilişkin beklentileri. Toplum ve Sosyal Hizmet Dergisi, 18 (2), 21-36. https://dergipark.org.tr/en/pub/tsh/article/613650
Karabudak, G. (2016). Lösemili çocuğa sahip annelerin yaşantıları ve gelecek beklentileri, Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Karasar, N. (2012). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. (24.baskı), Ankara: Nobel Yayıncılık.
Kerpelman, J. L., & Mosher, L. S. (2004). Rural african american adolescents' future orientation: The importance of self-efficacy, control and responsibility, and identity development. Identity, 4(2), 187-208. https://doi.org/10.1207/s1532706xid0402_5
Kırımoğlu, H., Filazoğlu Çokluk, G., & Yıldırım, Y. (2010). Yatılı ilköğretim bölge okulu 6. 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin spor yapma durumlarına göre yalnızlık ve umutsuzluk düzeylerinin incelenmesi (Hatay ili örneği). Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 8(3), 101-108. https://dergipark.org.tr/en/pub/spormetre/article/500152
Kula, E. (2008). Endüstri meslek lisesi öğrencilerinin umutsuzluk düzeyleri ve saldırganlık durumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Yeditepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Lawlor, M. S., Schonert-Reichl, K. A., Gadermann, A. M., & Zumbo, B. D. (2014). A validation study of the mindful attention awareness scale adapted for children. Mindfulness, 5(6), 730-741. https://doi.org/10.1007/s12671-013-0228-4
Levi, U., Rosenstreich, E., & Margalit, M. (2018). Loneliness, Mindfulness and Hope: Empowering Rehabilitation Processes. Examines in Physical Medicine and Rehabilitation. 1(4), 1-4. https://doi.org/10.31031/EPMR.2018.01.000517
Luberto, C. M., Cotton, S., McLeish, A. C., Mingione, C. J., & O’Bryan, E. M. (2014). Mindfulness skills and emotion regulation: The mediating role of coping self-efficacy. Mindfulness, 5(4), 373-380. https://doi.org/10.1007/s12671-012-0190-6
Maddux, J. E. (2002). Self-efficacy: The power of believing you can. In C. R. Snyder & S. J. Lopez (Eds.), Handbook of positive psychology, 277–287. Oxford University Press.
Marat, D. (2003). Assessing self-efficacy and agency of secondary school students in a multi-cultural context: Implications for academic achievement. In Proceedings of the New Zealand and Australian Association for Research in Education Conference, Auckland.
McCabe, K., & Barnett, D. (2000). First comes work, then comes marriage: Future orientation among African-American young adolescents. Family Relations, 49, 63–70. https://doi.org/10.1111/j.1741-3729.2000.00063.x
McWhirter, E. H. & McWhirter, B. T. (2008). Adolescent future expectations of work, education, family, and community: Development of a new measure. Youth & Society, 40(2), 182-202. https://doi.org/10.1177/0044118X08314257
Muris, P. (2001). A Brief Questionnaire for Measuring Self-Efficacy in Youths. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment, 23, 145–149. https://doi.org/10.1023/A:1010961119608
Nurmi, J. E. (1991). How do adolescents see their future? A review of the development of future orientation and planning. Developmental Review, 11(1),1-59. https://doi.org/10.1016/0273-2297(91)90002-6
Özgen, K., & Bindak, R. (2011). Lise öğrencilerinin matematik okuryazarlığına yönelik öz-yeterlik inançlarının belirlenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 11(2), 1073-1089.
Özkan, Ö., Karataş, H., & Ergin, A. (2018), İlkokul öğrencilerinin bilinçli farkındalık temelli öz-yeterlik düzeylerinin incelenmesi. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 12(26), 503-525. https://doi.org/10.29329/mjer.2018.172.25
Özyeşil, Z., Arslan, C., Kesici, Ş. & Deniz, M. E. (2011). Adaptation of the Mindful Attention Awareness Scale into Turkish. Education and Science, 36(160), 224-235. https://doi.org/10.15390/ES.2011.940
Şimşek, H., (2012). Güneydoğu Anadolu bölgesindeki lise öğrencilerinin gelecek beklentileri ve gelecek beklentilerini etkileyen faktörler, Kuramsal Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(1), 90-109.
Şişman, Y. (2006). Sokakta çalışan çocukların yaşam koşulları ve gelecek beklentileri. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 251-275. www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423869682.pdf
Tabachnick, B.G. & Fidell, L.S. (2013). Using Multivariate Statistics (sixth ed.). Boston: Pearson
Telef, B. B. & Karaca, R. (2012). Çocuklar için öz-yeterlik ölçeği; geçerlik ve güvenirlik çalışması. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 32, 169-187. http://www.befjournal.com.tr/index.php/dergi/article/view/467/pdf_150
Topaktaş, B. (2015). Adölesanlarda algılanan sosyal desteğin gelecek beklentisi ve ruhsal belirti düzeyleri ile ilişkisi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
Trommsdorff, G. (1983). Future orientation and socialization. International Journal of Psychology, 18, 381–406. https://doi.org/10.1080/00207598308247489
Tuncer, M. (2011). Ergen Gelecek Beklentileri Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması. Electronic Turkish Studies, 6(3), 1265-1275. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.2335
Tuncer, M., & Bahadır, F. (2018). Lise öğrencilerinin gelecek beklentilerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 15(1), 541-553. https://doi.org/10.14687/jhs.v15i1.5212
Turkay, H. (2018). Spor lisesi öğrencilerinin gelecek beklentilerinin incelenmesi. Türk & İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(17), 370-378. https://doi.org/10.16989/TIDSAD.1536
Tümkaya, S., Çelik, M., & Aybek, B. (2011). Lise öğrencilerinde boyun eğici davranışlar, otomatik düşünceler, umutsuzluk ve yaşam doyumunun incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(2), 77-93. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/50680
Türedi, E. (2015). Öz yeterlik, benlik saygısı ve atılganlık düzeyi ilişkisi-cinsiyet ve deneyim süresi açısından resmi okul ve özel okul öğretmenleri üzerine bir araştırma. (Yüksek Lisans Tezi). Toros Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mersin.
Yalçın, V. (2019). Sakarya’daki Iraklı ve Suriyelilerin göç süreçleri, bütünleşme ve gelecek beklentileri. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4, 335-353. https://doi.org/10.33905/bseusbed.540606
Yılmaz, C., & Yalçın, H. (2021). Tek ebeveynli ergenlerin evliliğe yönelik tutumları ile gelecek beklentileri. Karatay Sosyal Araştırmalar Dergisi, (6), 51-72. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1588748
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Ümit Bayın- Ahmet Sapancı (Yazar)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Yazarlar yayımlanan çalışmalarının telif hakkını korurlar. Çocuk ve Gençlik Psikolojisi Dergisi'nde yayımlanan makaleler, aksi belirtilmedikçe, Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası (CC BY 4.0) lisansı kapsamında yayımlanır. Bu lisans, özgün çalışmaya ve yazarlara uygun atıf verilmesi, lisansa bağlantı sağlanması ve değişiklik yapılıp yapılmadığının belirtilmesi koşuluyla eserin paylaşılmasına ve uyarlanmasına izin verir. Yazarlar, dergiye çalışmanın ilk yayın hakkını verir.
