Etik ve Beyan Rehberi

Çocuk ve Gençlik Psikolojisi Dergisi (ÇGPD), araştırma ve yayın süreçlerinde etik uygunluk, şeffaflık ve hesap verebilirliği temel ilkeler olarak benimsemektedir. Yazarların, çalışmalarının niteliğine göre gerekli etik ve editoryal beyanları eksiksiz biçimde sunmaları beklenmektedir.

Beyanlar çalışmanın niteliğine göre Kapak Dosyasında, makalenin ilgili bölümünde ve/veya makale sonunda sunulmalıdır. Uygulanabilir olmayan durumlarda, gerekli görüldüğünde “Uygulanamaz / Bulunmamaktadır” şeklinde açık bir ifade kullanılmalıdır.

Etik Kurul
Gerektiğinde kurul adı, tarih ve karar numarası
Çıkar Çatışması
Varsa açıklanmalı, yoksa belirtilmelidir
Finansman
Destekleyen kurum ve proje bilgisi
Yapay Zekâ
Beyan gerektiren kullanım açıkça bildirilmelidir

1. Etik Kurul Onayı

İnsan katılımcılar, kişisel veriler, psikolojik değerlendirmeler, müdahale uygulamaları veya etik kurul değerlendirmesi gerektiren diğer araştırmalarda gerekli etik onayların araştırmaya başlanmadan önce alınmış olması beklenmektedir.

Etik kurul onayı gereken çalışmalarda aşağıdaki bilgiler açıkça belirtilmelidir:

  • Etik kurulun tam adı,
  • Karar veya onay tarihi,
  • Karar/onay numarası,
  • Gerekli olduğunda çalışmanın etik onay kapsamındaki yeri.

Örnek beyan:

Bu çalışma, [ETİK KURUL ADI] tarafından [TARİH] tarihli ve [KARAR/ONAY NUMARASI] sayılı karar ile etik açıdan uygun bulunmuştur.

Editörlük gerekli gördüğünde etik kurul karar belgesinin sisteme yüklenmesini talep edebilir.

2. Bilgilendirilmiş Onam

İnsan katılımcılarla yürütülen araştırmalarda, araştırmanın niteliğine uygun biçimde bilgilendirilmiş onam alınmış olmalıdır.

Çocuk ve ergen katılımcılarla yürütülen çalışmalarda yaş, gelişim düzeyi, araştırmanın niteliği ve ilgili etik gereklilikler dikkate alınarak ebeveyn/yasal temsilci onamı ve gerektiğinde çocuk veya ergenin gönüllü katılım onayı sağlanmalıdır.

Örnek beyan:

Araştırmaya katılan bireylerden ve gerektiğinde ebeveyn/yasal temsilcilerinden bilgilendirilmiş onam alınmıştır.

3. Gizlilik ve Kişisel Verilerin Korunması

Katılımcıların kimliğini doğrudan veya dolaylı biçimde ortaya çıkarabilecek kişisel ve hassas bilgiler korunmalıdır.

Özellikle çocuk ve ergen katılımcılara ilişkin psikolojik, sağlıkla ilgili, eğitimsel veya ailevi bilgilerin raporlanmasında gizliliğe özel önem verilmelidir.

Tanımlanabilir fotoğraf, ses kaydı, video, vaka bilgisi veya benzeri içeriklerin yayımlanması için gerekli izinlerin alınması yazarların sorumluluğundadır.

4. Çıkar Çatışması Beyanı

Yazarlar, araştırmanın tasarımını, yürütülmesini, yorumlanmasını veya yayımlanmasını etkileyebilecek gerçek ya da potansiyel finansal, akademik, kurumsal veya kişisel çıkar çatışmalarını açıklamalıdır.

Çıkar çatışması bulunmuyorsa:

Yazarlar herhangi bir çıkar çatışması bulunmadığını beyan etmektedir.

Çıkar çatışması varsa:

Yazar(lar), [ÇIKAR ÇATIŞMASININ NİTELİĞİ] kapsamında potansiyel çıkar çatışması bulunduğunu beyan etmektedir.

5. Finansman ve Destek Beyanı

Çalışma herhangi bir kurum, kuruluş, fon sağlayıcı, proje veya destek programı tarafından finanse edilmişse bu bilgi açıkça belirtilmelidir.

Fon sağlayıcının araştırmanın tasarımı, veri toplama, analiz, yorumlama veya yayın kararı üzerindeki rolü varsa ayrıca açıklanmalıdır.

Destek bulunuyorsa:

Bu çalışma [KURUM/FON SAĞLAYICI ADI] tarafından [PROJE/DESTEK NUMARASI] kapsamında desteklenmiştir.

Destek bulunmuyorsa:

Bu çalışma için herhangi bir finansal destek alınmamıştır.

6. Yazar Katkı Beyanı

Makalede yer alan tüm yazarların çalışmaya anlamlı bilimsel katkı sağlamış olması beklenmektedir. Yazar katkıları şeffaf biçimde açıklanmalıdır.

Katkılar araştırmanın niteliğine göre kavramsallaştırma, yöntem, veri toplama, analiz, yazılım, veri düzenleme, yazım, gözden geçirme, görselleştirme, proje yönetimi veya benzeri roller üzerinden belirtilebilir.

Örnek:

Kavramsallaştırma: A.A., B.B.; Yöntem: A.A.; Veri Toplama: B.B., C.C.; Analiz: A.A., C.C.; İlk Taslak: A.A.; Gözden Geçirme ve Düzenleme: A.A., B.B., C.C. Tüm yazarlar makalenin son hâlini okumuş ve onaylamıştır.

7. Veri Erişilebilirliği Beyanı

Araştırma verilerinin erişilebilirliği mümkün olduğunca şeffaf biçimde açıklanmalıdır.

Etik, hukuki, gizlilik veya katılımcı hakları nedeniyle veriler açık olarak paylaşılamıyorsa bunun nedeni belirtilmelidir.

Örnek — Talep üzerine erişim:

Bu çalışmanın bulgularını destekleyen veriler, etik ve yasal sınırlılıklar gözetilerek makul talep üzerine sorumlu yazardan temin edilebilir.

Örnek — Veri paylaşılamıyorsa:

Katılımcı gizliliği ve etik kısıtlamalar nedeniyle bu çalışmanın ham verileri kamuya açık olarak paylaşılamamaktadır.

8. Yapay Zekâ Kullanım Beyanı

Üretken yapay zekâ veya yapay zekâ destekli teknolojiler metin üretimi, literatür sentezi, çeviri, kod oluşturma, veri analizi, görsel oluşturma veya benzeri içerik üretici amaçlarla kullanılmışsa bu kullanım derginin Yapay Zekâ Kullanım Politikası doğrultusunda açıklanmalıdır.

Örnek beyan:

Bu çalışmanın hazırlanması sırasında yazar(lar), [ARAÇ/SİSTEM ADI ve mümkünse SÜRÜMÜ] aracını [KULLANIM AMACI] amacıyla kullanmıştır. Yapay zekâ tarafından sağlanan çıktılar yazar(lar) tarafından gözden geçirilmiş ve makalenin nihai içeriğine ilişkin tüm sorumluluk yazar(lar) tarafından üstlenilmiştir.

Yalnızca temel yazım, noktalama veya dilbilgisi düzeltmesi amacıyla kullanılan ve bilimsel içeriği değiştirmeyen araçların ayrıca beyan edilmesi gerekmeyebilir.

9. Tezden Üretilen Çalışmalar

Makale bir yüksek lisans veya doktora tezinden üretilmişse bu durum açıkça belirtilmelidir.

Örnek beyan:

Bu çalışma, [YAZAR ADI] tarafından [ÜNİVERSİTE/ENSTİTÜ ADI] bünyesinde tamamlanan “[TEZ BAŞLIĞI]” başlıklı [yüksek lisans/doktora] tezinden üretilmiştir.

10. Projeden Üretilen Çalışmalar

Çalışma bir bilimsel araştırma projesi, ulusal/uluslararası fon veya kurum destekli proje kapsamında gerçekleştirilmişse proje bilgileri belirtilmelidir.

Örnek:

Bu çalışma, [KURUM ADI] tarafından desteklenen [PROJE ADI/NUMARASI] kapsamında gerçekleştirilmiştir.

11. Bilimsel Toplantıda Sunulan Çalışmalar

Makalenin önceki bir sürümü kongre, sempozyum veya başka bir bilimsel toplantıda sözlü ya da poster bildiri olarak sunulmuşsa bu bilgi belirtilmelidir.

Örnek:

Bu çalışmanın bir bölümü [TOPLANTI ADI], [TARİH], [YER] kapsamında [sözlü/poster] bildiri olarak sunulmuştur.

12. Teşekkür

Yazarlık ölçütlerini karşılamayan ancak araştırmaya teknik, idari, akademik veya diğer biçimlerde katkı sağlayan kişi veya kurumlara teşekkür bölümünde yer verilebilir.

Teşekkür edilen kişilerin çalışmaya katılım biçiminin yanlış bir yazarlık veya onay izlenimi oluşturmamasına dikkat edilmelidir.

13. İzin Gerektiren Materyaller

Telif hakkıyla korunan ölçek, görsel, tablo, şekil, test, materyal veya diğer içeriklerin kullanımı için gerekli izinlerin alınması yazarların sorumluluğundadır.

Editörlük gerekli görülen durumlarda ilgili izin belgelerini talep edebilir.

14. Makale Sonunda Önerilen Beyan Sırası

Çalışmanın niteliğine göre makale sonunda aşağıdaki başlıkların uygun olanlarına yer verilmesi önerilir:

Etik Kurul Onayı
Bilgilendirilmiş Onam
Yazar Katkıları
Çıkar Çatışması
Finansman
Veri Erişilebilirliği
Yapay Zekâ Kullanım Beyanı
Teşekkür
Tez / Proje / Bilimsel Toplantı Açıklaması

Çalışmanın niteliğine göre uygulanabilir olmayan başlıklar çıkarılabilir.

15. Yazar Sorumluluğu

Tüm etik, finansal ve editoryal beyanların doğruluğundan yazarlar sorumludur. Yanlış, eksik veya yanıltıcı beyanların belirlenmesi halinde editörlük ek bilgi veya belge talep edebilir ve gerekli editoryal işlemleri uygulayabilir.

ÇGPD, etik ve editoryal beyanları yalnızca biçimsel bir gereklilik olarak değil; bilimsel şeffaflığın, araştırma bütünlüğünün ve okuyucu güveninin temel bir parçası olarak kabul eder.